زندگی موحدانه در عصر مدرن

قبل از ورود به بحث باید اشاره جدی کرد در اینجا ساحت بحث ارزیابی زندگی موحدانه در اجتماع می باشد و زیست توحیدی را در یک جامعه مورد بررسی قرار می دهد و نه زندگی خصوصی و خلوت فردی که در ادیان و اخلاق طرقی را برایش برشمرده اند.
جامعه توحیدی جامعه‌ای نیست که صرفاً در آن خدا پرستیده شود؛ بلکه جامعه‌ای است که هیچ قدرت، هیچ فرد، هیچ نهاد و هیچ تفسیری از حقیقت، جایگاه مطلق پیدا نکند. زیرا مطلق فقط خداست و هرگونه اطلاق‌بخشی به غیر خدا، آغاز شرک است. از این اصل، آزادی، تکثر، نقد و اخلاق اجتماعی به عنوان لوازم منطقی زیست موحدانه پدید می‌آیند.

نکاتی که در جامعه توحیدی یا زیست موحدانه اجتماعی باید به آن توجه بیشتر نمود:
۱- آزادی
بطور کلی آزادی را میتوان بعنوان آزادی وجود شناختی مورد مداقه قرار داد و یا آزادی اجتماعی و سیاسی انسان را مورد توجه قرار داد . این جریده آزادی را به آزاد بودن فرد از اجبارها و فشارهای بیرونی و اجتماعی ، آزادی از نادانی، فقدانِ بهداشت و درمان، کار و مسکن و ترس از آینده ی نامعلوم و مشارکت حداکثری در تصمیم گیریها، آزادی در انتخابِ مسیر و سرنوشت خود، آزادی در رشد وتعالی شخصی و بهره گیری از حق انتخاب در کلیه سطوح تعریف می نماید . چون خداوند انسان را مختار و آزاد آفریده است، هیچ نظام اجتماعی حق ندارد اختیار ذاتی انسان را تا حد حذف مسئولیت اخلاقی او سلب کند. بنابر این این وجه آزادی نافی آزادی وجود شناختی نخواهد بود بلکه نتیجه آن قلمداد میشود.
از اندیشه های کانونی جامعه موحدانه، آزادی است و آنان‌که آنرا نافی ارزش های دینی و آن‌را با ولنگاری مترادف دانسته اند، مغالطه ای بیش مرتکب نشده اند.
-- آزادی در انتخاب سبک زندگی
انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا
--اختیار و مشارکت در تصمیم های اجتماعی
ان الله لایغیر ما بقوم حتى یغیروا ما بانفسهم

۲- شاخصه بنیادین جامعه توحیدی، وجود کـثرت و تکثر در خلقت است همان‌گونه که خداوند در سوره حجرات آیه سیزدهم می فرماید:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ. "ای مردم ما همه شما را از مرد و زنی آفریدیم و آنگاه شعبه های بسیار و فِرَق مختلف گردانیدیم تا یکدیگر را بشناسید بزرگوارترین شما نزد خدا با تقوا‌ترین مردمند،
همچنین در سوره شورا آیه ۸ :
وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَٰكِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ ۚ وَالظَّالِمُونَ مَا لَهُمْ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

جامعه توحیدی بر پذیرش تکثر انسان‌ها بنا می‌شود و چنانکه می دانیم شناخت در کثرت حاصل تفکر است و تفکر در ذات و سرشتش پرسشگر، نقاد، سیال، نو ‌شونده، جستجوگر، متکثٌر و متنوع است. لذا به همین دلیل به قلمرو و فضای آزاد و امنیت فیزیکی و روانی احتیاج دارد تا در اثر تعامل و تبادل افکار و عقاید(کثرت گرایی) در بستر و زمینه ایی از (تقوا) پرواپیشگی را تجربه کند.

۳- مولفه های دیگر زیست موحدانه و جامعه توحیدی ، نظارت و نقد است. نقد جزئی از سرشت و هویت کانونیِ هستی و به عبارت بهتر عین ساختار هستی است ، از آنجا که قرآن هدایت را فرآیندی مستمر معرفی می‌کند و انسان را همواره به تدبر، تعقل، تذکر و بازاندیشی دعوت می‌کند، بنابراین نقد، لازمه حیات جامعه توحیدی است. . زیرا هستی خود را در فرایند نقد اصلاح و کامل می‌کند و رشد می‌یابد :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ ، سَبِّـحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى . الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّىٰ . وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَىٰ ."آن خدایی که عالم را خلق کرده و به حد کمال خود رسانید، آن خدایی که هر چیز را اندازه داد و به حد کمالش هدایت نمود" (1-3 سوره الاعلی).

۴- در اینجا ابعاد اخلاق اجتماعی موید و مقوم دین و زیست موحدانه خواهد بود، این پارامتر همان است که در مورد اول و اصل آزادی اجتماعی، اندیشه و سبک زندگی ، جامعه را از مترادف بودن با ولنگاری و خیره سری جدا میکند و سبب حفظ تعادل اخلاقی جامعه توحیدی خواهد بود. قرآن نیز آزادی را همیشه همراه عدل، احسان، تقوا و رحمت
می‌آورد. یعنی آزادی را در خلأ مطرح نمیکند و این امر به تعادل پرهیز پیشگی و هنجار ستیزی در جامعه میشود.
توحید تکاملی در زیست موحدانه دائمی خواهد بود و هر زمان جامعه به درک و فهم نوینی از الوهیت در جهت تعالی کائنات و انسان خواهد رسید .
۵- مسئولیت جزء لاینفک زیست موحدانه و صد البته زیست دینی و اجتماعی بدون مسولیت نیز معنای خود را از دست می‌دهد.
به نظر من، در جامعه موحدانه، آزادی و مسئولیت دو روی یک سکه‌اند.
صد البته این موضوع قابل تفحس و مباحثه بیشتر میباشد.
ارادتمند
وقت شمابخیر
سربلند و موفق باشید.

نوشته : استاد دکتر محمد عاشوری

.